Truyền thông vì công lý

Sự kiện giáo dân Thái Hà, đòi lại đất hiện đang là vấn đề gây nhiều tranh cãi trên dư luận. Thực ra chuyện đòi lại mảnh đất đã phát xuất từ 12 năm trước đây, khi giáo dân Thái Hà đứng trước nguy cơ là mảnh đất của họ bị chiếm đoạt phi pháp. Lúc ấy LM Vũ Ngọc Bích đã gửi đơn khiếu nại, những mong vùng đất có chủ quyền hợp pháp ấy sẽ được chính quyền trả lại. Nhưng đơn thì có đi, mà hồi âm chẳng có, trong khi chủ nhân hợp pháp tức nhà xứ Thái Hà thiếu đất trầm trọng cho những nhu cầu mục vụ.

Gần đây nhất, miếng đất còn đang trong tình trạng chờ giải quyết trả lại thì lại bị xẻ thịt để chia chác cho các tư nhân. Chẳng đặng đừng, những gíao dân thấp cổ bé họng ấy phải dùng phương sách mà họ có là những lời cầu nguyện. Lời cầu nguyện vì công lý ấy đã liên kết thêm nhiều giáo dân các vùng lân cận và đã trở thành cao trào khiến chính quyền lo sợ. Chính quyền đã phải dùng hạ sách là truyền thông một chiều và bạo lực. Nếu trước đây vài năm, hai phương sách ấy là thượng sách rất hữu dụng để trấn áp dư luận thì nay đã bộc lộ điểm yếu chết người. Đơn giản vì thời đại đã thay đổi, thời đại của hội nhập, của thông tin toàn cầu. Nhân dân đã biết tìm đến nguồn thông tin trung thực, và giáo dân Thái Hà không còn đơn độc trên hành trình tìm công lý.

Truyền thông một chiều của phía chính quyền chỉ còn là bàn tay giơ lên che ánh sáng mặt trời. Chính vì lý do ấy, vài tờ báo, vài đài truyền hình của Đảng dù ra sức vu khống, mạ lỵ, bóp méo sự thật, kích động chia rẽ tôn giáo - nhân dân và vu cáo rằng "có thế lực thù địch hậu thuẫn" để chuẩn bị cho dùi cui điện, nhà tù, hơi cay trấn áp giáo dân thì giáo dân chẳng còn sợ hãi, trái lại còn tạo thêm nhiều căm phẫn, thêm nhiều thông tin vạch trần sự giả dối tàn ác đó. Một sự kiện ngay giữa thanh thiên bạch nhật, ngay giữa thủ đô kéo theo nhiều ngàn người tham dự và chứng kiến thì truyền thông sai sự thật chỉ là tự giết mình. Nếu để ý người ta sẽ thấy những tờ báo lớn, có chút uy tín và lượng độc giả đông đảo như Tuổi Trẻ, Thanh Niên... dường như ý thức được điểm tử ấy nên đã lựa chọn cách an toàn là im lặng hoặc chỉ đưa tin chiếu lệ sơ sài.

Còn các cơ quan thông tấn, truyền thông uy tín của thế giới đã nhanh chóng vào cuộc. Những thông tin trung thực chính xác đã liên tục được cập nhật và truyền tải đi khắp thế giới cách tức thời. BBC đã dành hẳn một chuyên mục cho sự kiện Thái Hà, rồi AFP, Reuter, RFI, VOA, RFA, Thông Tấn xã Công giáo, Asia News, Spero News đều đã vào cuộc, đó là chưa kể đến rất nhiều báo giấy, báo điện tử quốc tế; nhiều website, blogs, forum, email loan tải thông tin khiến cho sự kiện càng lúc càng nóng bỏng. Hình ảnh những bà cụ bị dùi cui đập tóe máu mặt, những gíao dân tay không tấc sắt bị đánh túi bụi, bị xịt hơi cay, bị còng tay lôi đi được phát tán rộng rãi khắp nơi. Bên cạnh đó là lời kêu gọi hiệp thông trong toàn thể giáo hội Việt Nam, Hải Ngoại... Từ thư Mục tử của Hồng Y Phạm Minh Mẫn, TGM Ngô Quang Kiệt, của Linh mục đoàn Hà Nội, hình ảnh hiệp thông cầu nguyện của GM Thái Bình, GM Hải Phòng, cộng đoàn các tu sĩ Công giáo, các giáo dân khắp nơi nô nức đến tham dự và chia sẻ đã khiến cho truyền thông giả trá bị vạch mặt. LM Thiện Cẩm, trong bài viết về Thái Hà đăng trên báo Công giáo và Dân tộc (cơ quan của UB Đoàn kết Công giáo) có kể rằng, ông được đài Truyền hình và báo Sài gòn Giải phóng mời trả lời phỏng vấn nhưng ông từ chối vì ông không có đủ thông tin, họ lại đưa băng hình mà họ quay được cho ông, ông vẫn từ chối vì rõ ràng đó chỉ là thông tin một chiều. LM Thiện Cẩm đã không bị mắc lừa vì Giáo xứ Thái Hà không có báo chí, không có đài truyền hình, họ có cải chính thông tin sai sự thật thì không báo nào, đài nào đăng. Trang điện tử của BBC có bài "Bút chiến quanh vụ Thái Hà", thực ra cách dùng từ đó chưa thật chính xác, vì lẽ cả hai bên phải có quyền đăng tải thông tin của mình trên cùng một diễn đàn với độc giả làm trọng tài. Đằng này báo chí, truyền thông là công cụ của Đảng thì phải hùa theo, làm theo chỉ đạo của Đảng thì "bút chiến" thế nào được. Có chăng là những hình ảnh do các giáo dân Thái Hà tự chụp ảnh được, tự quay phim được để truyền tải lên những trang blog cá nhân hoặc cùng lắm đưa bài viết, hình ảnh ấy lên trang nhà của Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam để tự minh chứng. Cái cách tự minh chứng bất đắc dĩ ấy vô tình trở thành một "vũ khí" hiệu quả, trở thành một trào lưu dân báo rộng rãi. Người dân đã tháo cởi cái rọ bịt miệng để cất lên tiếng nói vì sự thật, cũng vì sứ mạng loan báo sự thật đồng thời là một sức mạnh khiến người dân chẳng còn khiếp sợ bạo lực. Những lời vu cáo về "thế lực thù địch", về kích động... trở thành trâng tráo, vô duyên, không ai tin được.

Tờ Wall Street Journal, một tờ báo uy tín hàng đầu của Hoa Kỳ đã nhận định những sự kiện vừa qua, nhất là vụ giáo dân Công giáo đòi đất ở Thái Hà sẽ khiến phần về Việt Nam "không được đánh giá tích cực" và "các tiến bộ tôn giáo ở Việt Nam đã bị khựng lại" từ đó "có lý do" để đưa Việt Nam trở lại vào danh sách những nước phải được "quan tâm đặc biệt về tự do tôn giáo" (CPC). Ngoài các cơ quan truyền thông Công giáo quốc tế, các báo trong vùng ở Thái Lan, Đài Loan cũng trích nguồn thông tấn về vụ hôm 29/08 khi có giáo dân cáo buộc công an "đánh dân".

Như vậy, cách hành xử của chính quyền nên thay đổi, dù mảnh đất ấy có giá trị hàng triệu đô la, dù đã lỡ chia chác thì cũng nên trả lại cho chủ nhân hợp pháp là cộng đồng Thái Hà vì dù sao đất ấy cũng của dân tộc Việt, mưu ích cho người Việt. Đừng đẩy giáo dân hiền lành thành thế lực đối đầu nữa. Đừng nên chia rẽ dân tộc vì tư lợi của số ít người nào đó nữa. Cơ ngơi của tiền nhân để lại là núi sông, là hải đảo cần hợp sức dân tộc để gìn giữ trước sự xâm lấn của ngoại bang quan trọng hơn nhiều.

Lịch sử Công giáo đã ghi lại, cứ nơi nào máu người công chính đổ ra để minh chứng cho công lý thì nơi ấy sẽ trổ sinh muôn vàn chồi công chính mới. Liệu sự bất công có trấn áp được công lý mãi hay không. Câu hỏi tưởng đã có lời đáp.

Nhã Nam

Hai Phó tổng biên tập của Tuổi Trẻ bị đuổi khỏi ngành báo, làm gì?

TS. Lê Tuấn Huy

23 NĂM SỐNG, HI SINH VÌ SỰ NGHIỆP TUỔI TRẺ, GIỜ ĐÀNH XIN NGHỈ VIỆC!

Đó là blast anh Trương Quang Vĩnh, nguyên (vâng, đến hôm nay đúng là “nguyên”) Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ đưa lên blog vào hơn bảy giờ sáng ngày 01.12.2007. Thật là một lời chua xót và một sự việc chua xót!

Đây là lời tâm sự nho nhỏ sau khi tôi hỏi thăm anh: “Hôm qua Thành đoàn đã công bố quyết định anh rời khỏi Tuổi Trẻ, thuyên chuyển qua Nhà xuất bản Thành phố. Sáng nay anh đã gửi đơn xin nghỉ việc. Anh có quyền lựa chọn con đường đi của mình!”.

Tại các blog khác, tôi được biết quyết định điều động anh Quang Vĩnh sang Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh được công bố ngày 30.11.2007 và có hiệu lực ngay vào ngày hôm sau! Tuần sau nữa sẽ đến anh Huỳnh Sơn Phước phải sang Nhà xuất bản Trẻ! Như những blogger khác, tôi xem đây rõ ràng là đuổi hai phó tổng biên tập kỳ cựu còn lại của Tuổi Trẻ ra khỏi làng báo!

Tiếp tục lướt qua các comment trên blog anh Quang Vĩnh, nhiều lời… chia buồn, đọc mà… tức. Tôi đưa lên blast: “Anh Quang Vĩnh tại Tuổi Trẻ quyết định xin nghỉ việc để từ chối thuyên chuyển. Đồng nghiệp của anh tại đó và nơi khác chỉ có thể… buồn thôi sao!”. Một blogger là người của Tuổi Trẻ vào nói với tôi rằng: “… Pó tay rồi anh ơi! Làm gì bây giờ?”.

Khi sự việc tại Tuổi Trẻ bắt đầu nổi lên, đã có giả thiết là do tiềm năng kinh tế của Tuổi Trẻ đã nằm trong tầm mắt của (những) ai đó. Tôi vẫn nghĩ rằng khả năng này rất thấp, nguyên nhân chính là bản sắc riêng về chính trị-xã hội mà tờ báo lớn nhất nước đã định hình được. Việc bất chấp dư luận, bất chấp luật pháp, bất kể những điều ngược ngạo về tổ chức[1] và dùng đến cả thủ thuật[2] để kiên quyết loại trừ Quang Vĩnh và Sơn Phước, càng củng cố thêm cho điều này. Việc bất ngờ và cùng lúc thẳng thừng tống xuất những nhân vật rường cột của tờ báo mang tính chiến đấu cao nhất - dứt khoát không cho trụ lại, dù với chỉ chân biên tập viên bình thường - há không phải là sự trừng phạt nặng nề nhất, một hình thức kỷ luật “mềm” không “chính danh” đó sao, há không phải là bứng thẳng vào gốc của tờ báo đó sao?

Vậy, quay trở việc “làm gì?” trước tình thế này. Có lẽ đúng hơn hết, câu hỏi này nên dành cho các bạn tại Tuổi Trẻ, cho đồng nghiệp của Trương Quang Vĩnh và Huỳnh Sơn Phước trên khắp đất nước - các đại nhà báo lẫy lừng và những trung, tiểu nhà báo có tâm, tức người có nhiều quan hệ xã hội và quan hệ chính trị, cũng như có tầm ảnh hưởng trực tiếp đến công luận; chứ không phải cho tôi - một người chuyên tâm cho việc nghiên cứu và dịch thuật chuyên môn, một cách đơn lẻ…

Khi tôi viết Hãy “dám đương đầu khi cơ hội đến” - Thư ngỏ gửi báo Tuổi Trẻ, post tại blog của mình và chuyển bằng đường email đến Tuổi Trẻ, đã (đương nhiên) không nhận được phản hồi từ tờ báo cũng như các thành viên của nơi này, ngoài (chỉ) một vài người nơi đây (dám) mời add tôi vào Friends List hay có ý kiến ẩn danh nào đó. Điều này có thể vì blog của tôi thuộc loại ít được biết đến, không nằm trong cụm các blog của giới truyền thông và giải trí, mà cũng không thể loại trừ nguyên nhân là Thư ngỏ của tôi một mặt công kích chủ trương “tém lề” truyền thông và thông tin, một mặt kêu gọi thái độ đấu tranh để “bảo vệ bản sắc của tờ báo, bảo vệ những con người dám đứng lên bảo vệ bản sắc đó”.

Nay thì Trương Quang Vĩnh và Huỳnh Sơn Phước đành ngậm ngùi ra khỏi Tuổi Trẻ và - cay đắng hơn - ra khỏi làng báo, với tư cách những cá nhân, theo tôi, chính là vì tập thể này đã không hành động đủ với tư cách một tập thể để bảo vệ lấy mình - chứ không phải đơn giản là bảo vệ Quang Vĩnh và Sơn Phước.

Một blogger đã đặt vấn đề Hội Nhà báo Việt Nam có đứng ra “bảo vệ” cho hai nhân vật của Tuổi Trẻ trước việc thuyên chuyển này. Câu trả lời dễ thấy trước, nếu có thì đã có rồi, trong từng ấy thời gian khi sự việc bắt đầu nổi lên, và 99% là đến khi hoàn toàn êm xuôi, cũng không có ý kiến phản đối từ nơi này. Câu hỏi này thực tế chỉ mang tính thách thức đối với “trách nhiệm” của “tổ chức nghề nghiệp” này chứ không thể trông mong. Mặt lý, với tư cách cơ quan chủ quản, Thành đoàn có quyền phân công hay thuyên chuyển. Mặt không phải lý (tức về từ ngữ là “phi” lý), trong một xã hội pháp quyền… phân nửa (hơi bị nói quá về định lượng) như nước ta đây, mọi hội đoàn thực chất đều giữ chức năng vinh danh quyền lực lãnh đạo và thay mặt quyền lực ấy quản lý về mặt nghề nghiệp đối với thành viên, thì trông mong vào sự “bảo vệ” nào đó là hơi ảo tưởng.

Vậy thì, nếu muốn bảo vệ mình - tức bảo vệ bản sắc riêng, và muốn bảo vệ các thành viên của mình - tức bảo vệ những con người đã định hình và duy trì bản sắc đó, Tuổi Trẻ phải dựa trước hết vào sức mạnh của chính mình, cùng với tác động của một công luận chính trực. Tuổi Trẻ có sức mạnh đó hay không? Rõ ràng là có. Xin nhắc lại một ý, là “một khi tryền thông là một thành phần trong cơ cấu quyền lực xã hội thì tác động từ dưới lên và từ ngoài vào là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Việc áp đặt cho Tuổi Trẻ từ trên xuống là điều mà chính tờ báo cũng có thể chủ động tác động ngược lại, bằng tất cả sức mạnh tổ chức, uy tín thông tin và uy tín xã hội mà tờ báo đã có”.

Nói cho văn hoa chứ điều đó đơn giản chỉ là việc Tuổi Trẻ tự đấu tranh để giữ vững sự tồn tại của chính mình. Mọi sự đấu tranh đều luôn đi kèm với hình thức phản kháng. Trước đây, khi sự việc mới nổ ra, một số thành viên Tuổi Trẻ đã viết tâm thư cho Tổng biên tập Lê Hoàng, đó là hình thức phản kháng tập thể. Lê Hoàng đặt vấn đề về nội dung chủ quản của Thành đoàn, đó cũng là một hình thức phản kháng. Thế nhưng sự đấu tranh-phản kháng này đã không được khai thác hết từ chính năng lực tự thân của nó.

Tại sao Tuổi Trẻ lại không nghĩ đến một kiến nghị tập thể và công khai, gửi đến Thành đoàn?

Tại sao không đưa lên mặt báo của mình chính vấn đề gây biết bao bức xúc ngay bên trong Tuổi Trẻ và giới bạn đọc lưu tâm, để tập hợp sự ủng hộ của dư luận?

Tại sao lại không dám nghĩ đến việc tác động quyết liệt hơn nữa nếu những tiếng nói hợp lý cứ bị phớt lờ, bằng cách tự đình bản để phản đối?

Tại sao lại không có một cuộc “bãi công” bên ngoài trụ sở tờ báo hay tại đâu đó có liên quan?

Hoặc, “tiêu cực” hơn, tại sao lại không dám nghĩ đến việc không thừa nhận sự áp đặt này bằng chính sự phản kháng mà Quang Vĩnh đã làm, là “xin” nghỉ việc tập thể (cho dù chỉ ở nhóm những người vững danh và vững thế) cùng với một tuyên bố công khai, rõ ràng về sự phản kháng của mình, để phản đối?...

Đó hoàn toàn là những điều mà luật pháp cho phép. Những hành động phản kháng này nếu được thực hiện, trước sức ép của công luận, có lẽ cơ quan chủ quản không thể không tính đến một giải pháp thỏa hiệp (cho dù không tránh khỏi sẽ có người nói rằng tôi ảo tưởng về sự thực hành dân chủ trong một xã hội dân chủ… một nửa!).

Tất nhiên cũng sẽ có ý kiến nói rằng người bên ngoài nói suông thì dễ, chứ bên trong thì bao nhiêu vấn đề đặt ra. Hoàn toàn đúng như vậy. Tuy nhiên, có dễ hay khó, nếu không bao giờ bắt tay vào thực hiện thì làm gì có cơ hội nào cho thành công, và nếu ngay cả việc nghĩ đến những biện pháp đó mà còn không dám nghĩ, thì làm gì có chuyện tính đến những giải pháp khả dĩ đi kèm để hạn chế mặt tiêu cực phát sinh (ví dụ tự đình bản thì các hợp đồng quảng cáo tính sao, nguồn thu hàng ngày tính sao?).

Ai cũng biết là không một tập thể nào là hoàn toàn đồng nhất. Chắc chắn rằng nội bộ Tuổi Trẻ cũng đã phân hóa trong việc này. Các cơ quan quyền lực và những người có thế lực muốn thực hiện việc thay máu Tuổi Trẻ chắc rằng trong thời gian qua đã khai triển nhiều biện pháp ly gián, những “tác động” tư tưởng, những chiêu dụ chức, quyền… mà những người chính trực chỉ còn biết chào thua. Vai trò người đứng đầu trong những tình huống sinh tử này rất quan trọng, nhưng cho dù Lê Hoàng - theo ý kiến nghe được từ người trong giới - là một người “hiền hòa”, chỉ muốn lánh khỏi nơi dầu sôi lửa bỏng Tuổi Trẻ, tôi vẫn nghĩ một tập thể như Tuổi Trẻ không phải lúc này đã hoàn toàn bị “bình định” để mà tuyệt đối buông xuôi.

Có thể cũng có ý kiến cho rằng phải chấp nhận sự sắp đặt này, phải chịu hy sinh, sự nghiệp lớn vẫn là Tuổi Trẻ - tức những người ở lại - tiếp tục giữ vững bản sắc của tờ báo. Điều này có thể được minh chứng bằng chính việc trước đây cho dù có bứng đi Kim Hạnh, rồi Lê Văn Nuôi, thì bất kỳ ai về Tuổi Trẻ, kể cả Lê Hoàng, cũng phải vận động theo bản sắc đã có của tờ báo. Nghe có vẻ hợp lý, lý thuyết quản trị cũng hàm chứa luận điểm này. Nhưng xin nhớ cho rằng bất kỳ bản sắc nào tồn tại được vẫn phải giữ vững những rường cột của nó, và bản sắc nội sinh sẽ chỉ thuần hóa được bản sắc ngoại sinh nếu cái ngoại sinh đó không phải là sức mạnh của một quyền lực áp đặt hoặc có sự hậu thuẫn của nó. Một khi hai rường cột Quang Vĩnh và Sơn Phước đã bị bứng đi, ai chắc rằng những cột cỡ trung, cỡ nhỏ còn lại sẽ không bị nhổ đi nhanh chóng sau đó? Ai chắc rằng những quyền lực mới - không phải đơn thuần là quyền lực chuyên môn hay tổ chức, mà là quyền lực chính trị và kinh tế đứng phía sau - sẽ không tức thì “tái sắp xếp” để bình định thái độ coi thường đã thể hiện thời gian qua đối với họ?

Trong sự việc này, cả lý và tình, chính nghĩa đang đứng về phía Tuổi Trẻ và những người chính trực của Tuổi Trẻ, công luận chắc chắn cũng đứng về phía đó, nếu các bạn không đủ mạnh mẽ nắm để lấy cơ hội này nhằm đấu tranh cho sự tồn tại của mình, tôi tin rằng rồi thì từng người trong các bạn lại sẽ ngậm ngùi ra đi, để rồi chứng kiến một ngày không xa, cơ nghiệp Tuổi Trẻ và các bạn đã bỏ bao tâm huyết và công sức trở thành cái xác không hồn.

Dưới những thể chế thiếu vắng dân chủ, những người không có quyền lực, để phản kháng ôn hòa trước sự bất công của quyền lực, không thừa nhận sự áp đặt phi lý của nó nhằm giữ vững phẩm giá của mình, cuối cùng cũng chỉ là biết “tự sát” về mặt công việc, vị trí, kinh tế, danh xưng… trong phạm vi có liên quan, nhưng việc từ chối thừa nhận quyền lực của sự áp đặt như vậy đã là một sự khinh thị xác đáng đối với nó.

Anh Quang Vĩnh đã chọn giải pháp này trước sự bất lực của tập thể Tuổi Trẻ. Tôi ủng hộ sự cả quyết và mạnh mẽ của anh!

Tuy nhiên, nhìn rộng hơn thân phận của những con người bị vắt chanh bỏ vỏ, hành động thuyên chuyển này không chỉ là việc trấn áp nhắm vào riêng Tuổi Trẻ. Trong bối cảnh của những diễn tiến hiện nay và xuất phát công khai từ chính lãnh đạo ngành truyền thông, nhiều khả năng nó nằm trong bộ khung rộng lớn hơn nhiều, mà viễn cảnh chính là việc báo chí “được” đưa về lại ở vị trí không xa là mấy so với thời trước đổi mới. Do vậy, như đã nói ở Thư ngỏ, nếu Tuổi Trẻ chấp nhận phủ phục thì gần như chắc rằng sẽ không còn tờ báo nào giữ được khí phách và tính chiến đấu.

Vậy thì, nào Tuổi Trẻ, một khi các bạn đã bỏ rơi chính những rường cột của mình, thì tôi, với tư cách một độc giả lâu năm, đều đặn và liên tục của tờ báo, xin cùng quỳ với các bạn, và chúng ta, cùng với mọi người, sẽ cùng “chết chùm” vì quỳ!

-

(Bài đã đăng tại talawas, 04.12.2007)

---

[1] Thành đoàn, cơ quan chủ quản của Tuổi Trẻ lại có quyền điều động người của mình “lên” Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, là nơi thuộc quyền quản lý của Thành uỷ.

[2] Đợi dư luận lắng xuống, đưa quyết định “cuối cùng” vào ngày cuối tuần và có hiệu lực ngay tức thì vào ngày nghỉ hôm sau (thứ Bảy 01.12.2007), đặt tất cả vào tình thế đã rồi.

Dân ta dễ bị dụ!

Uyên Vũ

Công ty nghiên cứu quảng cáo lớn nhất thế giới Nielsen vừa công bố một nghiên cứu đáng chú ý. Theo kết quả nghiên cứu đó, thì Việt Nam là một trong vài quốc gia tin vào quảng cáo nhất thế giới. Nước tin vào quảng cáo nhiều nhất là Brazil và Phillippines với 67% người tin.

Tại Việt Nam, có 64% người được phỏng vấn tin vào mọi thứ quảng cáo trên các phương tiện truyền thông. Theo đó thì dân Việt Nam tin vào quảng cáo theo kiểu truyền miệng, rỉ tai là 79%; tin theo phương tiện TV là 73%, còn tin vào quảng cáo trên báo chí là 72%.

Các phương tiện truyền thông qua mạng điện tử tuy mới mẻ và còn ít người sử dụng nhưng cũng chiếm “niềm tin” nơi dân ta kha khá, với những cách thức như thăm dò ý kiến qua mạng Internet, Email quảng cáo, tìm kiếm trên mạng có các tỷ lệ người tin tương ứng: 58%, 38% và 52%. Theo Nielsen thì những con số trên là rất cao so với các nước có nền công nghiệp quảng cáo phát triển như Bắc Mỹ và Tây Âu (nguồn: http://www.women-bds.com/english/Modules.aspx?file=details&ID=745).

Việc nước ta chiếm thứ hạng cao trong nghiên cứu trên có thể do một số nguyên nhân:

- Dân ta đặt niềm tin vào các phương tiện truyền thông rất lớn.

- Trình độ nhận thức, tư duy độc lập của đa số người dân còn quá kém. Ðiều này dẫn đến việc người dân lười suy nghĩ, chỉ quen có người nghĩ thay, nói giúp.

Thử phân tích các nguyên nhân trên ta có thể lý giải:

- Nước ta là nước nghèo, các phương tiện truyền thông hiện đại chỉ mới phát triển vài năm nay, trong khi các nước khác những phương tiện truyền thông như báo chí đã phát triển từ lâu đời; truyền hình của họ cũng phát triển trên 50 năm. Dân ta (không tính miền Nam trước 1975) từ một nước gần như sơ khai về công nghệ lập tức tiếp cận ngay với kỹ thuật mới mẻ nhất khiến ta choáng váng và đặt niềm “tôn kính vô bờ” với kỹ thuật.

- Cũng trừ miền Nam trước 1975, các phương tiện truyền thông đại chúng hơn 50 năm nay chưa bao giờ nằm trong tay người dân. Tất cả mọi phương tiện từ radio, báo chí, truyền hình và bây giờ là Internet đều nằm trong vòng kiểm soát, quản lý bởi nhà nước. Với những phương tiện mạnh mẽ, ngân sách khổng lồ và phương sách khôn khéo, mọi thông tin đều truyền từ trên xuống dưới theo hàng dọc, người dân là đối tượng cuối cùng tiếp nhận thông tin nên bắt buộc phải tin (không tin thì biết tin ai). Cứ thế, những món ăn tinh thần cho dân chúng đã được “nhai, nghiền, mớm” sẵn dân chúng chỉ việc nuốt. Tiêu hóa hoài những “thực phẩm” ăn liền kiểu này, mỗi khi gặp món ăn “nguyên chất” chưa qua nhào nặn chế biến người ta dễ bị sốc vì khác khẩu vị và khó tiêu hóa.

Ðến đây ta có thể hiểu, các doanh nghiệp sẽ mừng thế nào trước đám đông dễ bị dụ như vậy. Theo dõi các phương tiện truyền thông ta thấy hằng hà sa số những quảng cáo mà không ai kiểm chứng, những quảng cáo lừa bịp khoác lác “một tấc đến trời”, những “siêu sản phẩm”, của các đại gia giỏi quảng cáo tha hồ kiếm lời. Mỗi năm có biết bao nhiêu vụ kiện tụng vì chất lượng hàng không như quảng cáo, biết bao nhiêu vụ tiền mất tật mang vì hàng “rởm”. Cũng thế, trên phương tiện thông tin đại chúng còn biết bao nhiêu tin tức, bài báo sai sự thật vẫn đàng hoàng đăng tải và đa số dân chúng vẫn một mực tin tưởng, nếu có ai phản bác họ sẵn sàng xả thân ra bảo vệ chính cái sự dối trá, lừa bịp ấy.

Có lẽ chính vì thế, cũng theo một kết quả nghiên cứu quốc tế của tổ chức Gallup International (GIA) đầu năm 2007 cho thấy dân Việt Nam đứng đầu thế giới về mức độ lạc quan với 94% dân chúng tin vào tương lai tươi sáng, nhiều gấp đôi so với mức độ lạc quan trung bình của thế giới, bất kể việc Việt Nam nằm trong nhóm những nước nghèo thế giới.

Quảng cáo sai sự thật và thông tin dối trá, cả hai đang tiếp tay khai thác “niềm tin thơ ngây”, khai thác tính “lười suy nghĩ” của người dân. Bao giờ dân chúng mới “tỉnh ngộ”?

NguoiViet Online